Wat een overprikkeld brein je eigenlijk probeert te vertellen over je zenuwstelsel

Overweldiging, vermoeidheid, verminderde focus, razende gedachten, spanning… We noemen het een overprikkeld brein, maar eigenlijk staat bij overprikkeling je gehele zenuwstelsel op standje overleven. Wil je je systeem kalmeren en rust herstellen, dan zul je dus eerst bij je zenuwstelsel moeten beginnen. 

Want inmiddels weten we: het brein en lichaam opereren nóóit los van elkaar.

Signalen van overprikkeling

Veel mensen denken bij een overprikkeld brein aan drukte. Aan te veel schermen, te veel geluid, te weinig rust. En hoewel die dingen zeker invloed hebben, ligt de oorzaak vaak dieper dan alleen een volle agenda of een paar slechte nachten slaap.

Een overprikkeld brein gaat verder dan ‘even te veel prikkels’: het vertelt iets heel belangrijks over de staat van je zenuwstelsel. Wanneer jouw systeem langdurig spanning ervaart, raakt het steeds gevoeliger afgesteld. Alsof je innerlijke alarmcentrale voortdurend op scherp staat. Kleine prikkels komen harder binnen, herstel duurt langer en je lichaam verliest langzaam het vermogen om echt tot rust te komen.

Dat merk je niet alleen mentaal, maar ook fysiek.

Misschien herken je:

• Moeite met concentreren 
• Snel geïrriteerd raken 
• Slecht slapen of vermoeid wakker worden 
• Het gevoel altijd “aan” te staan 
• Overgevoeligheid voor geluid, drukte of emoties van anderen 
• Een vol hoofd dat niet stil lijkt te worden 
• Spanning in je lichaam zonder duidelijke reden 

Veel mensen proberen deze signalen weg te werken door nóg harder hun best te doen om te ontspannen. Die controledrang werkt vaak averechts. Het echte herstel begint bij begrip voor wat er in je zenuwstelsel gebeurt.

Je zenuwstelsel is jouw veiligheidsmeter

Je zenuwstelsel scant voortdurend je omgeving. Niet alleen op fysiek gevaar, maar ook op emotionele veiligheid, stress, druk en spanning. Wanneer je systeem langere tijd overbelast raakt, bijvoorbeeld door chronische stress, emotionele belasting, prestatiedruk, trauma of voortdurend ‘aan’ staan, dan kan het in een staat van overactivatie blijven hangen. Je lichaam raakt gewend aan die alerte staat, en dat heeft gevolgen voor hoe je prikkels verwerkt.

Normale situaties kunnen dan ineens overweldigend of als ‘te veel’ voelen. Alles is de druppel dat je emmer doet overlopen, omdat je je emmer niet kunt legen. Een volle supermarkt, een druk gesprek, een melding op je telefoon, een verzoek van een collega. Zelfs rustmomenten kunnen oncomfortabel voelen, omdat je lichaam het gevoel heeft te moeten vluchten

Ontspannen is niet de oplossing: wat dan wel?

Als ontspannen niet meer lukt, hoe kom je dan uit deze staat van constante overprikkeling? Het is belangrijk om je zenuwstelsel weer te balanceren voordat ontspanning echt iets kan doen. Door op tijd te leren herkennen wanneer er spanning oploopt en je lichaam hierin serieus te nemen, kun je op deze momenten bewust nieuwe, veilige ervaringen creëren en op deze manier je zenuwstelsel stap voor stap reguleren.

Denk aan:

• Bewust vertragen wanneer je merkt dat je dagelijkse dingen gehaast of gespannen doet. Bijvoorbeeld eten of het huishouden. 
• Je ademhaling laten zakken wanneer je merkt dat hij verhoogd of versneld is.
• Multitasken zoveel mogelijk vermijden. Dit geeft enorm veel stress voor je systeem.
• Vaker even een momentje nemen om te voelen wat je lichaam nodig heeft op dat moment.
• Je eigen grenzen serieuzer nemen, zodat je zenuwstelsel zich veilig voelt bij jou.
• Prikkels afwisselen met herstelmomenten.

Je zenuwstelsel leert door herhaling. Hoe vaker jouw lichaam ervaart dat het veilig is om te ontspannen, hoe minder het continu in alarmstand hoeft te blijven.

Een eenvoudige regulatie-oefening 

Wanneer je merkt dat je hoofd vol raakt of je lichaam gespannen voelt, helpt het niet om harder te proberen ontspannen. Wat wél helpt, is je zenuwstelsel laten voelen dat het veilig is in het huidige moment. Een eenvoudige oefening om op dat moment te proberen is de welbekende 5-4-3-2-1 regulatie-oefening. 

Kijk rustig om je heen en benoem 5 dingen die je ziet, 4 dingen die je voelt, 3 dingen die je hoort, 2 dingen die je ruikt en 1 ding dat je proeft. 

Door je aandacht bewust via je zintuigen naar het hier en nu te brengen, help je je zenuwstelsel uit de constante staat van alertheid te komen. Je brengt jezelf als het ware uit je hoofd en terug in je lichaam. Beweging is een andere goede manier om je lichaam te activeren en stress te verlichten. Maar wees ook hierin niet te streng voor jezelf.

Wanneer je voelt dat er meer onder ligt

Soms merk je dat je al van alles geprobeerd hebt, maar dat de onrust, vermoeidheid of overprikkeling blijft terugkomen. Dat kan een teken zijn dat er een diepere oorzaak onder ligt, bijvoorbeeld langdurige stress, oude patronen of een zenuwstelsel dat al jarenlang overbelast is geraakt.

In dat geval kan het helpend zijn om niet alleen naar de symptomen te kijken, maar naar het complete systeem erachter.  Tijdens een adviesgesprek bij het Brain Balance Instituut kijken we samen naar wat jouw brein en zenuwstelsel proberen duidelijk te maken, waar de overprikkeling vandaan komt en welke stappen kunnen helpen om weer meer rust, balans en energie te ervaren.